امواج بزرگ سونامی

 

امواج بزرگ :

پدیده ای که ما آن را سونامی (سو- نا- می ) مینامیم یک سری اواج اقیانوسی با طول بسیار بزرگ است که در وهله نخست در اثر زمین لرزه هایی ایجاد میشود که در زیر با نزدیکی بستر اقیانوس رخ میدهند. فورانهای آتشفشانهای زیردریایی و زمین لغزشها هم میتوانند سونامی ایجاد کنند. در اقیانوسهای عمیق اواج سونامی با سرعت بیش از 800 کیلومتر دز ساعت ( 500 مایل در ساعت ) و ارتفاع موج چند ده سانتیمتر ( 1 فوت ) یا کمتر در اقیانوس منتشر میشوند. امواج سونامی به واسطه طول زیادشان از در بین قله های موج از دیگر اواج اقیانوسی مشخص میشوند  که اغلب بیش از 100 کیلومتر ( 60 مایل) یا بیشتر هم میرسد و به واسطه زمان میان این قله ها که از 10 دقیقه تا 1 ساعت در تغییر است.

هنگامی که سونامی به  آبهای کم عمق ساحلی میرسد امواج کند و آهسته شده و آب میتواند به صورت دیواری به ارتفاع دهها متر ( 30 فوت) یا بیشتر تجمع یابد هنگامی که موج به سمت خشکی حرکت میکند در جایی که یک خلیج بندر یا مرداب نفوذ میکند این اثر تشدید میشود سونامی های  بزرگی شناخته شده که ارتفاع آنها به بیش از 30 متر (100 فوت ) میرسد. حتی سونامی با ارتفاع 6-3 متر هم میتواند بسیار مخرب باشد و سبب صدمات و تلفات زیادی شود.

سونامی ها برای جان  و مال ساکنین ساحل که در نزدیکی اقیانوس زندگی میکنند تهدیدی به شمار میروند . از سال 1990 بیش از 4000 نفر در اثر 10 سونامی مردند که بیش از 1000 نفر آنها در سونامی 1992 منطقه فلورس اندونزی و 2200 نفر در سونامی 1998 اپتایه گینه نو کشته شدند صدمات مالی آنها در ایالات متحده نزدیک 1 میلیون دلار بود اگر چه 80% سونامی ها در اقیانوس آرام رخ میدهند اما سونامی ها میتوانند خطوط ساحلی کشورهای نواحی دیگر در اقیانوس هند دریای مدیترانه منطقه کاربین و حتی اقیانوس اطلس را هم تهدید کنند .

 

بهمن

مقـدمه :  سقوط بهمن مي تواند در هر مكان كه  برف روي يك سطح  با شيب مناسب نشسته باشد ، رخ دهد . حوادث سالهاي اخير در مناطق كوهستاني بيانگر اين حقيقت مي باشد . افزايش محبوبيت كوهنوردي و تپه نوردي در زمستان همراه با افزايش علاقه به تورهاي اسكي و اسكي خارج از پيست ، بــه نـوبــه خـود منجــر بـه افـزايـش خطـر پــذيـري از بهمــــن شــده اسـت . متأسفانه هر سال شاهد افزايش آمار تعداد تلفات مربوط به رخــداد حوادث ناشي از بهمن مي باشيم . بسياري از اين حـوادث در صـورت مراقبت و نيز شناخت بيشتر از موضوع ، قابل پيشگيري هستند

 بهمـن چيسـت ؟ با گذشت زمان در طي فصـل زمستان لايه هاي متوالي برف روي هم انباشته مي شوند . اين لايه ها بدليل تفـاوت در خواص فيزيـكي ممكن است رويهم  لغزيده و حركت نمـاينــد . چنـانچـه يـك لايـه روي يك لايه بلغزد ،  بهمــن سطحـي رخ ميدهـد . چنانچه كل پوشش برف روي سطح زمين حركت نمايد  بهمــن عميــق  اتفاق مي افتد . بــر حســب آب آزاد مــوجــود در بـــرف ، بـهمـــن هــا ممكـــن اســـت خشك ويا تر باشند . هرگاه برف انباشته دريك نقطه از توده برف اطراف خود جدا شده و حركت نمايد ، بهمـن تكـه اي حادث مي شود . در عمل هر توده برفي كه به اندازه كافي بزرگ بوده و بتواند يك شخص را با خود حركت دهد ، مهم تلقي مي شود .

وضعيـت هـوا : اوضاع جوي عامل بسيار مهمي در تعيين احتمال سقوط بهمن بوده و ارزيابي توده برف كاملاً به آن بستگي دارد . بسياري از متغيرهاي جوي بر فرو ريختن بهمن اثر داشته و اغلب مي توان اطلاعات لازم و مورد نياز را قبل از وقوع حادثه بدست آورد . اطلاعاتي نظير دما ، سرعت وجهت باد اغلب ميتوانند منجر به پيش بيني هاي  مفيدي در اين راستأ شوند . مثلاً چنانچه باد جنوبغربي با سرعت 25 متر در ساعت و با سرماي بسيار زياد و ريزش احتمالي برف پيش بيني شود ، ميتوان براي جهت شيب دار شمال شرقي ، وقوع بهمن را محتمل دانست . اگر چه پيش بيني وضعيت هواي كوهستان دشوار است  با اينحال مي توان  با توجه به  هواي حاضر وضعيت هواي محلي را مورد پيش بيني قرار داد .

انسان و زمین لرزه

برخي از بلاياي طبيعي مانند رانش يا  لغزش  زمين، مي تواند آثار محلي بر جاي بگذارد، در حالي كه زلزله و توفانهاي سهمگين، پيامدهاي ناحيه اي دارند و برخي ديگر مانند خاكسترهاي آتشفشاني به صورت گسترده اي به آب و هواي كره زمين اثر مي گذارند . پيامدهاي بسياري از اين بلايا را مي توان با هشدار و آگاهي، کاهش داد.

در محيط پيرامون ما همه چيز در حال جابجايي است و ما در مجموع از زندگي در كره زمين احساس رضايت داريم . پايداري ما مرهون زمين زير پايمان است ، اما گاهي اوقات، زمين به حركت در مي آيد. اين همان زلزله يا زمين لرزه است كه اگر ماهيت و علت به وجود آمدن آن  و راه هاي مقابله با آن را ندانيم، شايد بتوان گفت ترسناكترين و مهلك ترين بلاي طبيعي است. چرا كه زلزله حادثه اي است كه بدون هشدار و به طور ناگهاني آغاز مي شود و در طي چند ثانيه  ساختمانهاي بلند ، بزرگراه ها ، مراكز خدماتي ، مراكز پر جمعيت شهري و روستايي را مورد آسيب قرار مي دهد و زماني براي گريز از آن وجود ندارد.

با اينكه زلزله پديده اي كوتاه مدت است، اما نتيجه فرايندي طولاني است كه چنانچه انسان خود را براي رويارويي با اين پديده مجهز نكرده باشد ، اين رويداد با خسارتهاي جاني و مالي فراوان همراه خواهد بود و مي تواند ساختار اقتصادي ـ سياسي جامعه اي را به  نابودي  بكشاند . راه آماده شدن با اين پديده ، شناخت درست موقعيت زمين شناسي ، سرچشمه هاي لرزه زا و زمين لرزه هاي زيانبار گذشته است، تا به وسيله آن بتوان به ارزيابي خطر زمين لرزه و پايدارسازي سازه هاي كنوني پرداخت .

براي بيان و سنجش قدرت زمين لرزه از دو مقياس شدت و بزرگي استفاده مي شود. شدت زمين لرزه يك مقياس كيفي براساس واكنش مردم ، اشياء و ميزان تخريب ساختمانها و بناهايي است كه در محل زمين لرزه ايجاد مي گردد. بنابراين يك مقياس فاقد مبناي علمي رياضي است و بيشتر به فاصله كانون ، عمق كانون ، نوع خاك ، نوع ساختمانهاي بنا شده و كيفيت آنها ، تراكم جمعيت و .... بستگي دارد.

به عنوان مثال در زمين لرزه اي با شدت 7 ،  مردم وحشت زده به فضاي باز فرار مي كنند . به ساختمانهايي كه خوب طراحي و ساخته شده اند خسارت بسيار كمي  وارد مي شود، به ساختمانهاي متوسط و معمولي خسارتهاي جزئي و متوسط وارد مي گردد و  به ساختمانهاي ضعيف و بد طراحي شده مانند بسياري از بناهاي روستايي خسارتهاي قابل ملاحظه اي وارد مي شود.

در مقابل اين مقياس ، مقياس ديگري به نام بزرگي وجود دارد كه يك مقياس  كمي است و اولين بار توسط شخصي به نام ريشتر ابداع شده و به همين نام نيز معروف است. ريشتر يك مقياس كمي براي بيان بزرگي زلزله مي باشد و مقياسي است كه براساس اطلاعات حاصل از دستگاه هاي لرزه نگار تعيين مي گردد، نه براساس احساس  مردم يا نوع خرابي در ساختمانها.  بنابراين نشان دهنده كل انرژي آزاد شده از زمين مي باشد.

بزرگي زلزله يك مقياس لگاريتمي است. يعني زمين لرزه اي با بزرگي 7 ريشتر، دامنه امواج آن 10 برابر بزرگتر و انرژي آزاد شده از آن 32 برابر بيشتر  از زمین لرزه ای با بزرگی 6 ریشتر است.

جالب است بدانيم كه زلزله هايي با بزرگي بيش از 4 ريشتر، توسط بيشتر مردم احساس مي گردند و زلزله هايي با بزرگي بيش از 5 ريشتر سبب ايجاد خسارت در ساختمانها مي شوند. زلزله هايي  با بزرگي 8 ريشتر زمين لرزه هاي بزرگ و ويرانگر ناميده مي شوند و زلزله هايي با بزرگي 11 ريشتر حتي قادر است كره زمين را نصف كند.

  انرژي آزاد شده توسط زلزله فوق العاده زياد است. به عنوان مثال، انرژي مربوط به يك زلزله نسبتاً شديد ، چندين ميليون برابر انرژي  است كه توسط يك بمب اتمي استاندارد آزاد مي شود.

جالب است بدانيم زمين لرزه اي با بزرگي 7 ريشتر، انرژي معادل يك ميليون كيلوگرم و زمين لرزه اي با بزرگي 9 ريشتر، انرژي معادل دويست ميليون كيلوگرم تي ان تي ايجاد مي كند.

پژوهش براي دستيابي به راه حل هايي مفيد و علمي براي پيش بيني و جلوگيري از كاهش اثرات مخرب زلزله قبل از وقوع آن، همچنان ادامه دارد. در كنار اين اقدامها، آموزش عمومي و برنامه هاي آمادگي در برابر بلاياي طبيعي به ويژه زمين لرزه ، احتياط لازم در بهره وري از زمين در مناطق حفاظت شده و ايجاد سازه هاي مقاوم، در كاهش خسارتهاي جاني و  مالي موثر است .

 

     زمین لرزه در استان یزد:

بر پايه نتايج يك بررسي‌ در فاصله زماني هشت سال گذشته بيش از چهار هزار زلزله در استان يزد رخ داده است و از اين نظر استان يزد را نمي‌توان از نظر لرزه‌خيزي منطقه‌اي آرام و كم خطر در نظر گرفت.

به گزارش سرويس پژوهشي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) منطقه يزد، دكتر حميد مهرنهاد - عضو هيات علمي دانشكده عمران دانشگاه يزد - و علي زارع پور - كارشناس مسئول شبكه لرزه‌ نگاري يزد - طي پژوهشي براساس داده‌هاي شبكه لرزه‌ نگاري يزد نگرشي بر زلزله‌هاي رخ داده در محدوده استان يزد در فاصله زماني نيمه مهرماه ‌١٣٧٧ تا آخر مردادماه سال گذشته داشتند.

برطبق اين مطالعه، در راستاي توسعه شبكه لرزه نگاري كشور و به دليل وجود گسل‌هاي مهمي در استان يزد از قبيل گسل دهشير، گسل بهاباد، گسل شمال يزد، گسل ناي بند و كلمرد و ...، همچنين همجواري با مناطق لرزه‌خيز جنوب، ‌شرق و ‌جنوب‌شرق كشور لزوم ايجاد شبكه لرزه‌نگاري در استان يزد مشهود بود.

در همين راستا شبكه لرزه نگاري يزد از پانزدهم مهر ماه سال ‌٧٧ با چهار ايستگاه لرزه‌نگار سه مؤلفه‌يي با لرزه‌نگارهاي پريود كوتاه شروع به كار كرد كه اين دستگاه‌ها تمام زلزله‌هاي رخ داده در محدوده استان يزد و استان‌هاي همجوار را با هر بزرگي ثبت مي‌كنند.

تا پيش از راه‌اندازي شبكه لرزه نگاري يزد تنها اطلاعاتي كه از زلزله‌هاي رخ داده در محدوده استان در دسترس بود، محدود به اطلاعات موجود كتب تاريخي و زلزله‌هاي ثبت شده توسط ايستگاه‌هاي لرزه‌نگاري بين‌المللي مي‌باشد كه با توجه به بعد مسافت‌،‌ اين دستگاه‌ها تنها زلزله‌هاي با بزرگي حدوداً بالاي ‌٥/٣ ريشتر از منطقه را ثبت و گزارش كرده‌اند؛ به همين دليل از ديرباز اين منطقه از نظر فعاليت لرزه‌خيزي به عنوان منطقه‌اي آرام و كم‌خطر در نظر گرفته مي‌شد. ولي اطلاعات ثبت شده در شبكه لرزه‌نگاري يزد گوياي مطلب ديگري است و ثبت تعداد ‌٤ هزار و ‌٣١٩ زلزله در محدوده‌اي به شعاع ‌٣٠٠ كيلومتر از شهر يزد در فاصله زماني كمتر از هشت سال يعني از پانزدهم مهر ماه سال ‌٧٧ تا سي و يكم مرداد ماه سال ‌٨٤ نشانگر آن است كه استان يزد را نمي‌توان از نظر لرزه‌خيزي منطقه‌اي آرام و كم خطر در نظر گرفت.

بنا بر اين بررسي، گرچه بزرگي بيشتر اين زلزله‌ها كمتر از ‌٣ ريشتر بوده است ولي وجود مناطق لرزه‌خيزي مانند بهاباد، بافق، طبس‌، خرانق و گسل‌هاي مهمي مانند گسل انار در شرق يزد و گسل دهشير واقع در غرب يزد كه از پتانسيل لرزه‌يي بالايي برخوردار است، مي‌توان استان يزد را جز مناطق با خطر نسبي بالا قلمداد كرد.

در پايان اين مطالعه وقوع زلزله ويرانگر بم به عنوان زنگ خطري براي شهرهاي داراي بافت تاريخي مانند استان يزد ذكر شده و آمده است: شباهت زياد بين وضعيت ساختمان‌هاي بم قبل از وقوع زلزله و شهر يزد، جدي بودن زنگ خطر را جلوه‌گر مي‌كند به طوري كه وجود ارگ تاريخي بم با عمري بيش از ‌٢٥٠٠ سال براي ساكنان اين منطقه چنين باوري را پديد آورده بود كه منطقه بم از خطر زلزله‌هاي ويرانگر در امان است و قديمي‌ترين بناي موجود در استان يزد يعني مسجد جامع فهرج با عمري حدود ‌١٤٠٠ سال مي‌باشد و اطلاعات دقيقي از زلزله‌هاي تارخي يزد نيز در دست نيست؛ لذا لزوم مطالعات دقيق‌تر و توجه جدي‌تر به مساله مقاوم‌سازي ساختما‌ن‌ها در برابر زلزله در يزد ‌امري كاملاً مشهود است.

 

صاعقه

صاعقه چيست ؟
 وقتي بار الكتريكي انباشته شده در ابرها تخليه شده و به صورت يك قوس الكتريكي به زمين برخورد كند ؛ صاعقه اتفاق مي افتد.
توضيح : در آسمان و بين خود ابرها نيز قوس هاي الكتريكي ايجاد مي شود اما اين نوع از صاعقه بيشتر مورد توجه صنايع و ورزشها هوايي است و در كوهنوردي اهميت خاصي ندارد.
صاعقه چگونه رخ مي دهد؟
 هنگام طوفان يا حركت بادهاي بزرگ ، بار الكتريكي زيادي در ابرها ذخيره مي شود و به اصطلاح ابرها باردار مي شوند. بدين ترتيب ابر تبديل به يك منبع انرژي بسيار عظيم مي شود كه بر فراز آسمان در حركت است . اين ذخيره انرژي آنقدر ادامه پيدا مي كند تا ابر از انرژي الكتريكي اشباع شده و در اولين فرصت ممكن ، انرژي خود را تخليه مي كند . معمولا بهترين محل براي اين تخليه زمين است زيرا زمين آنقدر بزرگ است كه هرگز از الكتريسيته اشباع نمي شود . بنابراين ابر ابتدا هواي اطراف خود را با " يونيزه " كردن مستعد عبور جريان برق كرده ، سپس انرژي خود را از ميان هواي يونيزه شده عبور داده و در زمين تخليه مي كند. اما مقدار انرژي تخليه شده ، سرعت تخليه و اثرات آن چقدر است؟
 صاعقه يكي از قدرتمندترين ، خطرناكترين و عجيب ترين پديده هاي طبيعي است . پديده اي با ميلياردها " وات " انرژي و اثراتي متعدد و باورنكردني مانند توليد هزاران درجه حرارت ، توليد گازهاي مسموم ، ايجاد امواج نيرومند و ...
صاعقه چه مشخصاتي دارد ؟
 صاعقه ويژگي هاي منحصر به فردي دارد كه آنها را در هيچ رخداد طبيعي ديگري نمي توان يافت . ويژگي هايي كه عمدتا از الكتريسيته خاص صاعقه نشات مي گيرند .
مهمترين اين خصوصيات عبارتند از : ولتاژ صاعقه ، جريان صاعقه ، قدرت صاعقه ، سرعت صاعقه و دفعات تكرار صاعقه.

عوامل موثر در پراکندگی جمعیت

فصل هشتم

درس چهاردهم

تعريف و موضوع جغرافيایي جمعيت:
   در قلمرو جغرافياي توصيفي ،جغرافياي جمعيت، گروههاي انساني را از لحاظ توزيع، پراکنش،حرکت و اثري که در محيط خود مي گذارند مورد مطالعه قرار مي دهد. اما در بستر جغرافياي نوين،توصيف ساده توزيع جمعيت ها مقدمه کار جغرافيدان است و در مرحله بعد تشريح و تبيين مسائل جغرافياي مطرح مي شود و جغرافيدان به چگونگي و چراي ترکيب پديده هاي جغرافياي و نتايج حاصل از اين ترکيبها مي انديشد.

پراکندگی جمعیت در محیطهای مختلف جغرافیایی

جغرافياي جمعيت توجه خاص به نقش موثر محيطهاي طبيعي گوناگون و عوامل جمعيتي چون توزيع، ترکيب، مهاجرت و رشد جمعيتهاي انساني دارد. بنابراين دانشمندان جغرافياي جمعيت جنبه هاي ثابت و متغير محيطهاي مختلف کره زمين را در با رابطه با انسانها در دوره هاي مختلف مورد برسي قرار ميدهند. در اين ميان تاکيد ويژه اي بر اثرات محيط طبيعي و جغرافياي شده است و همين مسئله منجر به تمايز علم جغرافياي جمعيت از جميت شناسي مي شود . علم جمعيت شناسي ،جمعيت هاي بشري را به عنوان يک موضوع واحدبدون در نظر گرفتن رابطه انسان با محيطي که اشغال کرده مورد توجه قرار مي دهند.
   آگاهي به روشهاي مقدماتي جمعيت شناسي براي هر جغرافيدان جمعيت از ضروريات به شمار مي رود .اين روشها همچون ابزار کاري هستندکه عدم استفاده از آنها منجر به اشتباه در برقراري روابط و تجزيه وتحليل عوامل گوناگون مي گردد.
  

عوامل جغرافيايي موثر در پراکندگي جمعيت:
   در مطالعه پراکندگي جمعيت، اثرات عوامل بسياري همچون مسائل اجتماعي، طبيعي،اقتصادي، سياسي وتاريخي بايد مورد توجه قرار گيرند. وظيفه جغرافيدان آشکار ساختن تاثيرات اين عوامل نه تنها در يک زمان معين، بلکه بصورتي مداوم مي باشد.نقشه پراکندگي جمعيت همواره در حال تغيير است وعلت ومعلول در زمان و مکانهاي مختلف فرق مي کند. در اين کتاب انسان بيشتر بصورت گروهي مورد توجه است تا انفرادي. به طور کلي عوامل جغرافيايي موثر در توزيع جمعيت را مي توان تحت عناوين زير بيان نمود.

پراکنش قاره اي جمعيت:
   نواحي فصل مشترک قارها و اقيانوسها،به طور کلي مراکز اصلي تراکم جمعيت را بر گرفته اند و در عوض قسمتهاي داخلي عموماً جمعيتي پراکنده دارند. سه چهارم جمعيت جهان در نواري بفاصله 1000 کيلومتري ازاقيانوسها و دو سوم جمعيت جهان در محدوده به عرض 500 کيلومتر يا کمتر پيرامون اقيانوسها و درياها زندگي مي کنند. و مي توان ادعا کرد که مناطق ساحلي، جوامع انساني را به طرف خود جذب کرده است وبر عکس نواحي مراکز قاره اي عاملي براي تفرق جمعيت بوه است. در اينجا بايد اشاره کرد که عواملي نظير آب هواي معتدل سواحل وامکانات بازرگاني بصورتي عمده در اين تمرکز انساني دخالت داشته اند .موقعيت جغرافيايي ،شکل و اندازه قارها،مخصوصاًدر عرصهاي جغرافيايي نقش حساسي در پراکندگي چمعيت ايفا مي نمايند .گستردگي عظيم خشکيها در عرضهاي بالاي نيمکره شمالي وعدم تاثير اقليم دريايي در اين مناطق يکي از عوامل موثر در پراکندگي جمعيت در اين نواحي مي باشد .وسعت قاره ها در عرضهاي بلند نيمکره جنوبي همين مسأله را در آن سوي کره زمين پديد آورده است .

این هم پراکندگی جمعیت در ایران:

مخاطرات طبيعي(زمين لغزه)

جا به جا شدن مواد حاصل از هوازدگي بر اثر كشش زمين:
كشش زمين مواد حاصل از هوازدگي را در دامنه هاي شيب دار به سمت پايين مي كشد اين عمل در هنگام باران هاي سيل آسا بيش تر است.

زمين لغزه:

 حركت توده هاي بزرگ در دامنه كوه به سمت پايين را زمين لغزه گويند.

خزش:

جنبش و حركت ذرات در دامنه كم شيب كه سبب جا به جا شدن مواد مي شود را خزش گويند.

 

خشکسالی

خشکسالی حالتی نرمال و مستمر از اقلیم است . گرچه بسیاری به اشتباه آن را واقعه ای تصادفی و نادر می پندارند . این پدیده تقریباً در تمامی مناطق اقلیمی رخ می دهد ، گرچه مشخصات آن از یک منطقه به منطقه دیگر کاملاً تفاوت می کند . خشکسالی یک اختلال موقتی است و با خشکی تفاوت دارد چرا که خشکی صرفاً محدود به مناطقی با بارندگی اندک است و حالتی دائمی از اقلیم می باشد .

خشکسالی جزء‌ بلایای طبیعی نامحسوس است . گر چه تعاریف متفاوتی برای این پدیده ارائه شده لیکن در کل حاصل کمبود بارش در طی یک دوره ممتد زمانی معمولاً یک فصل یا بیشتر می باشد . این کمبود منجر به نقصان آب برای برخی فعالیت ها ، گروهها و یا یک بخش زیست محیطی می شود . خشکسالی بایستی در رابطه با برخی شرایط متوسط درازمدت از موازنه مابین بارش و تبخیر و تعرق درنظر گرفته شود ، معمولاً در هر منطقه ای یک شرایط خاص بعنوان “ نرمال ” تعریف می شود .

بعلاوه این پدیده با زمان ( فصل اصلی وقوع این پدیده ، تأخیر در شروع فصل بارانی، وقوع بارش در ارتباط با مراحل اصلی رشد گیاه ) و نیز مؤثر بودن بارش ها ( شدت ، بارش ، تعداد رخدادهای بارندگی ) مرتبط است .

سایر فاکتورهای اقلیمی نظیر دمای بالا ، باد شدید و رطوبت نسبی پایین تر غالباً در بسیاری از نقاط جهان با این پدیده همراه شده و می توانند به طرز قابل ملاحظه بر شدت آن بیفزایند .

خشکسالی را نبایست صرفاً بعنوان پدیده ای کاملاً فیزیکی یا طبیعی درنظر گرفت . تأثیرات آن در جامعه ماحصل ایفا نقشی مابین یک رخداد طبیعی ( بارش کمتر از حد مورد انتظار به دلیل تغییرات اقلیمی ) و نیاز مردم به منابع تأمین آب می باشد . انسانها معمولاً از تأثیرات خشکسالی لطمه می بینند خشکسالی های اخیر در هر دو گروه کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه نتایج اقتصادی ، تأثیرات زیست محیطی و دشواریهای شخصی به بار آورده که جملگی باعث شده اند که آسیب پذیری تمامی جوامع به این پدیده زیانبخش طبیعی مدنظر قرار گیرد . دو نوع تعریف کلی خشکسالی وجود دارد :

مفهومی و عملی

خشکسالی مفهومی :

تعاریف مفهومی که در قالب اصطلاحاتی کلی بیان می شده به افراد کمک می کند تا مفهوم خشکسالی را درک کنند . بعنوان مثال “ خشکسالی عبارت است از یک دورة ممتد کمبود بارش که منجر به صدمه زدن محصولات زراعی و کاهش عملکرد می شود ” .

تعاریف مفهومی در تبیین سیاستگزاری در زمینه خشکسالی نیز حائز اهمیت است . مثلاً خط مشی ( سیاست کلی ) در زمینه خشکسالی در استرالیا تلفیقی از آگاهی نسبت به تغییرپذیری نرمال اقلیم در تعریف متناظر آن از خشکسالی می باشد .
این کشور ، کمک های مالی به زارعان را صرفاً در رخداد “ خشکسالی های استثنایی ” بلاخص زمانی که شرایط خشکسالی حادتر از مواردی است که بعنوان جزیی از ریسک عادی مدیریت پروژه درنظر گرفته می شود ، ارائه می کند .

تشخیص خشکسالی های استثنایی مبتنی بر ارزیابی های علمی است . پیش از این زمانی که خشکسالی از نقطه نظر سیاستگزاری کمتر تعریف شده بود و زارعان درک درستی از آن نداشتند ، برخی کشاورزان در مناطق اقلیمی نیمه خشک استرالیا هر چند سال یکبار تقاضای کمکهایی برای مقابله با خشکسالی داشتند .

خشکسالی عملی :

تعاریف عملی به افراد کمک می کند تا شروع ، خاتمه و درجه شدت خشکسالی را تشخیص دهند . برای تعیین شروع خشکسالی تعاریف عملی ، میزان انحراف از میانگین بارش یا سایر متغیرهای اقلیمی در طول یک دوره زمانی را مشخص می کند . این امر معمولاً با مقایسه وضعیت فعلی نسبت به متوسط های گذشته که غالباً مبتنی بر دوره آماری30 ساله است انجام می شود .

حد آستانه تعیین شده به عنوان شروع یک خشکسالی ( مثلاً 75 درصد بارش متوسط در طول یک دوره زمانی مشخص) معمولاً‌ بیشتر به صورت قراردادی انتخاب می شود تا بر مبنای رابطه دقیق تأثیرات خاص آن بر محیط .

در تعریفی عملی از خشکسالی برای کشاورزی مقدار بارندگی روزانه با مقادیر تبخیر و تعرق مقایسه می شود تا سرعت ( نرخ ) تخلیه رطوبت خاک تعیین شود و این روابط برحسب میزان تأثیرات خشکسالی بر رفتار گیاه ( یعنی رشد و عملکرد ) در مراحل مختلف نمو گیاه بیان گردد .

تعاریفی نظیر این مورد را می توان در ارزیابی عملی شدت و اثرات خشکسالی براساس متغیرهای هواشناسی ، رطوبت خاک و شرایط گیاه در طی فصل رشد مورد استفاده قرار داد و مستمراً تأثیر بالقوه این شرایط را بر عملکرد نهایی ارزیابی کرد . بعلاوه این تعاریف عملی در تحلیل تناوب شدت و تداوم خشکسالی برای یک دوره تاریخی مفروض نیز کاربرد دارند . لیکن چنین تعاریفی نیازمند داده های جوی در مقیاس های زمانی ساعتی، روزانه ، ماهانه و سایر مقاطع زمانی و احتمالاً داده های مربوط به تأثیر پذیری از پدیده نظیر عملکرد محصول بسته به ماهیت تعریف ، مورد استفاده قرار می گیرند .تدوین ماهیت اقلیم شناسی خشکسالی یک منطقه ، و درک بیشتری از خصوصیات و احتمال وقوع مجدد در شدت های مختلف این پدیده بدست می دهد . اطلاعاتی از این نوع در تهیه راهبردهای تقلیل اثرات و واکنش این پدیده و طرحهای آمادگی بسیار سودمند است .